KARAMANLI YUNUS EMRE'NİN YUNUS’UN DİLİ

 

YUNUS’UN DİLİ

Yunus’un şiirleri incelendiğinde duru bir Türkçe olduğu görülür. Ama bazı şiirlerinde İran, Hint ve Yunan mitolojilerinden gelen terimlere, din yoluyla giren bir çok yabancı sözcüklere de rastlanır. Bu da, Yunus’un yüksek kültür ve bilgi birikiminin bir göstergesidir. Yabancı sözcüklerle ya da bazı terimlerle süslenen söyleyişlerinde de doğaldır ve halka yakındır. Yabancı dil ögelerini, yerli yerinde kullanmış olduğundan yadırganmamıştır.

Yunus bilgilidir, usta bir sanatçıdır. Sözün değerini bilir, şiirin nasıl söyleneceğini nağme gibi işler. Bir derviş olarak, insanlık anlayışının en yüce noktasına erişmiştir. Bununla birlikte  dünyadan kopmaz. Dünya, güzellikleri, dağları ve ovaları, bitki ve hayvanlarıyla O’nu hep çekmiştir. Yunus’un şiir ve ilahilerini içine alan  “Yunus Divanı”ve “Risalet-ün Nushiyye” adlı eserleri bize ulaşabilmiştir. 

VARLIĞIN BİRLİĞİ

Yunus, insanın ervah (ruh) olarak evren kurulmadan önce Tanrı ile beraber olduğunu belirtir:

“Bu cihana gelmeden sultan-ı cihanda idim

Sözü gerçek hükmü revan ol hükm-i sultanda idim

Halayık bunda gelmeden gökler melaik dolmadan

Bu mülke bünyad olmadan mülkü yaradanda idim”

Yunus yere, göğe sığmayan Tanrıyı insanda bulur:

“Bu tılsımı bağlayan, cümle dilden söyleyen

Yere göğe sığmayan, girmiş bu can içinde

Baştan ayağa derin Hak’tır seni tutmuş

Hak’tan ayrı ne vardır, kalma güman içinde " 

Yunus artık tasavvufun sırrını açıklamaktan çekinmez olur:

“Tanrı kadim, kul kadim, ayrılmadım bir adım

Gör kul kim, Tanrı kimdir, anla ey sahib-kabul”

YARATILIŞ FELSEFESİ
Yunus Emre 13. Yüzyılda kainatın yaratılışını  dört kıtayla özetlemiş bir bilgedir.

Yer gök yaratılmadan / Hak Bir gevher eyledi
Nazar kıldı gevhere / Sığmadı devr eyledi 

Gevherden buğ çıkardı / Ol buğdan gök yarattı 
Gökyüzünün bezeğin / Çok ilduzlar eyledi

Göğe eyitti dön dedi / Ay ü gün yürsün dedi 
Suyu muallak dutup / Üstünü yer eyledi 

Yer çalkandı durmadı / Bir dem karar kılmadı /
Yüce yüce dağları / Hak çöksiler eyledi

Astrofizikçilerin  20. Yüzyıldaki Big Beng Teorisi’ne ne kadar benziyor, değil mi?

Yunus, tevekkülcü anlayışa karşı çıkar. O’nda yaşamın coşkusu ve sevinci görülür. O’na göre insan, sürekli bir değişim içindedir ve buna yeniden doğma denilmektedir. Ölmek de bir bakıma yeniden doğmaktır. Ölmek ve böylece sonsuzda yaşamak “mukadder” olduğuna göre, yaşadığı sürece faydalı işler yapmak, yapıtlar bırakmak gerekir.

 

Murat AY / 2009 / Amsterdam

<<<ÖNCEKİ BÖLÜM