“İnsanın, yalnız Allah’a ihtiyacı var.” L.Wittgenstein  

Modernlik, kadim tarihten, bilme tarzındaki farklılaşmayla başlayan bir sapmadır. Kopernik’ten itibaren, matematik diliyle ifade edilen bir dünya algısı şekillenir ki Kepler, bunu şöyle anlatır; “nasıl göz, renkleri görmek için, kulak, sesleri duymak içinse, akıl da niceliği anlamak içindir”. Bacon’un varoluş üzerinde düşünmenin boş bir çaba olduğunu söylemesi de, bu algıdaki anlamsal boşluğa işaret eder. Matematik diliyle ifade edilebilen bir dünya aynı zamanda Tanrı’ya ihtiyacın olmadığı veya  ‘işlevsiz’ olduğu bir dünyadır. Oysa kadim dünya, ‘Tanrı-insan-tabiat’  arasında fikri bir bağlantının kurulabildiği ve yaradılıştaki kudret ve ahengin tefekkür edilebildiği bir yerdi.**

Bacon’un bilimde yaptığını, Descartes, düşüncede yapar. Onun bütün bildiklerinden şüphe etmesi de, Bacon’un söyledikleriyle aynı kapıya çıkar. Medeniyet idealinin gerçekleşmesinde geliştirici bir faktör olarak kalması gereken bilimin, kutsallık mevkiine çıkmasından sonra, akılda, her türlü bağlılıktan uzak, yegâne belirleyici olduğu bir zirveye tırmanır.*** “Düşünüyorum o halde varım” noktasında; ruhla beden, madde ile şuur, özne ile varlık kesin olarak birbirinden ayrılır. Fakat Descartes, nasıl olupta ruhla bedenin bir arada bulunabildiğini açıklamakta yetersizdir. Yine benzeri çoğaltılabilecek örneklerden biri olarak, her çiçeğin farklı farklı kokması ile bu kokuları ayrı ayrı fark eden bir koku alma duyusunu bir bütün halinde anlama imkânı kaybolmuştur. Modern haritada Tanrı’ya çıkan bütün yollar kapalıdır. Her biri parçalanmış bir gerçeklikten yola çıkan ideolojilerde, bu modern inanca dayanır. Maddecilere göre sadece madde, idealistlere göre ise sadece bilinç gerçektir. Descartes rasyonalizmi, uygulamadaki doruk noktasına Fransa’da ulaşır ve devrimle beraber Katolikliğin yerine getirilmek istenen ‘akıl dini’, eğitim politikalarında da yer bulur.

Bütün bu gidişata karşı en etkili başkaldırı yine içerden, Nietzsche’den gelir. O “Tanrı öldü.“ derken, hayatın bütün canlılığını kaybettiğini anlatır ve “Görünen o ki insan Kopernik’ten bu yana yokuş aşağı gidiyor. Nereye? Hiçliğe mi? “diye yakınır. Düşüncesini, canlı bir hayatın devamlılığı üzerine kuran Nietzsche, akla ve bilime aşırı inanmayla bu hale düşüldüğünü iddia eder. Farklı bir akıl ve bilim teklif etmemekle de aslında kendi zindanını inşa etmiş olur. ”Böyle Buyurdu Zerdüşt “, onun için biraz hava almak için dışarı çıkıp dönmektir sadece. Modern macera bir trajedi ise -ki öyledir, Nietzsche’de bu trajedinin ete kemiğe bürünmüş halidir sanki. Modern insanda, bir dinin pratiklerine uymak yerine, eklektik din veya spritüal arayışlarla zindanda vakit geçiriyor gibidir.

Modern bilme tarzı, Einstein ’in, “Matematik kesin olduğunda gerçeği yansıtmaz, gerçeği yansıttığında kesin değildir.” diye tarif ettiği bir duvara çarpsa da olan olmuş, hakikat algısı derin bir sarsıntıya uğramıştır. Diğer taraftan, hesabiliğin; ahlakı, adaleti ve merhametinin olmadığı gerçeği veya başka bir ifadeyle niceliğin egemenliği, (mesela maddi verimliliğin, iktisadi hayatın tek ölçüsü olması gibi) her alanda devam etmektedir. Birçok batılı aydın derdin ne olduğunda hem fikirdir. Edgar Morin,‘Yolumuzu Değiştirelim’ adlı kitabında ”Baskın tekno-ekonomik düşünce tarzı hesaplamayı insani gerçeklikleri tanımak bakımından ayrıcalıklı yöntem sayıyor (büyüme oranı, GSYH, anketler vs.),oysa acı ve sevinç mutsuzluk ve mutluluk, sevgi ve nefret hesaba gelmiyor.” derken doğru bir tespit yapıyor. Ne var ki ilaç olarak söylediği  ”Medeniyet politikası medeniyetimizin olumlu özelliklerini geliştirirken artan olumsuz özelliklerine karşı durarak icra edilmelidir” sözleri, eğer modern düşüncenin bugününü yansıtma yeterliliğine sahipse Nietzsche’den bu yana hiçbir şeyin değişmediğini gösterir. Ayrıca Morin’in dile getirdiği ‘insani dünyasallaşmanın, esas olarak dünyasallaşmanın ‘insani olmayana’ dayanması dolayısıyla, tıpkı ideolojiler gibi,  boş bir fikir olarak kalacağı o kadar açıktır ki, dahası bu tür fikirlerin devam edip gideceğini tahmin etmek de zor değildir.

Modern tecrübenin ,‘Tanrı-insan-tabiat’ arasındaki bağlantıyı koparmakla, deyim yerindeyse, hayata hayat veren damarları da kopardığı ve bir anlam buhranına yol açtığı çarpıcı bir gerçek. Bu tecrübe, niteliğin/hasbiliğin egemenliğini gerçekleştirememiş bir yağmacı kültürün, elde ettiği iktisadi güç ve dünyevi bir bilme / düşünme tarzıyla, bütün hedeflerinde zıt neticelere ulaşmasını ifade eder.****

Manevi anlamda, çölde başıboş dolaşmaktan bir farkı olmayan modern hayat, hal diliyle, gerçek medeniyetin varoluş bilinci etrafında kurulabileceğini, bu olmadığında insani hedeflere de ulaşılamayacağını söyler. Batı kültürü, eğer düşünme körlüğünü tedavi edebilirse, niteliğin / hasbiliğin ne olduğunu, hep sömürüp aşağıladığı, ‘ötekinin tarihi’nde görebilir.

Kadim tecrübenin gösterdiği bir gerçektir ki, niteliğin egemenliği vahyin rüzgârıyla dalgalanır. İyiye/doğruya ve güzele samimiyetle bağlı bir toplumun, hayatı bir bütün olarak kavrayacak bir bilme ve düşünme tarzıyla, insanlığın, ‘dünya varmış ‘diyeceği bir hayat tarzının mümkün olduğunu gösterme imkânı hep vardı zaten. Bunu gerçekleştirecek olan kültür de,  hiç şüphe yok ki “Ey Allah’ım beni senden ayırma” diyen bir kültürdür.

Mustafa KENARLI

Yararlanılan Kaynaklar:

1) Dünya’nın Sonbaharı, Âdem İnce, Dr.

2)Bilim Susunca, Alper Bilgili, Dr.

3)Din ve Sekülerleşme Ramazan Altıntaş, Prof. Dr.

4)Modern Düşüncenin Felsefi Temelleri, Tuncay İmamoğlu, Prof.Dr.

5)Üç Tanrı Anlayışı, Ergun Yıldırım, Prof.Dr

6)Batının Sekülerleşme Süreci, Çağrı Taşgetiren, Dr.

7)”Ben Böyle Düşünüyorum Demekle Olmuyor!” Alev Alatlı

8)Yolumuzu Değiştirelim, Edgar Morin

Dipnotlar:

*Eşrefoğlu Rumi Hz.nin münacatı.

**Aydınlanma düşünürleri, nicel sınırlar içinde kalan bir akıl ve nesnel bir bilgi türüyle, mükemmel bir insan ve toplum hayali kuruyorlardı. Bu şekilde ancak mükemmel bir makine yapılabilir ama o makineyi yapan insanın mükemmel olması ne kadar mümkündür!   Makul olmaktan bu kadar uzaklaşmanın açıklanabilir sebepleri Avrupa ortaçağında görülebilir. Yalnızca hayvanlar hakkında açılan davalar ve yargılamalar bile örnek olarak yeterli olabilir!

***Bilimin kutsal kitap seviyesine çıkması ve aklın peygamber rolünü oynaması gibi ilginç benzerlikler kurulabilir. Keza kadim zamanlarda kutsal kitapların tahrif edilmesiyle bilimin yanlış kullanılması arasında da ilginç benzerlikler vardır. Sosyal ve siyasi güçlerin bilim üzerindeki etkileri ile ilgili birçok örnek bulunabilir. Batıda bilim felsefesi alanında, P. Feyerabend’in ‘Bilim Kilisesi ‘ ve T. Kuhn’un ‘Bilimsel Devrimlerin Yapısı ‘gibi başyapıtların olduğu bir gelenek devam ediyor.

****”Kapitalizmin ortaya çıkışında Rönesans sıkça işaret edilen bir dönemdir. Bu dönem Avrupa’nın Amerika kıtasının zenginliklerini kıtaya taşıdığı ve bu zenginlikler sayesinde Uzakdoğu ile ticaret hacmini genişlettiği dönemdir. Bu dönemi işaret edenler arasında Immanuel Wallerstein, Werner Sombart ve Karl Marx gibi isimler dikkat çeker.”(Medeniyet Endüstrisi, Abdullah Metin, Dr.)

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.


Antika dükkânının vitrininde, tozlu bir kadife kutuda tek bir yüzük.

Altında küçük bir kâğıt: “Satılık; Düğün yüzüğü. Bir kez takıldı.” Gümüş halka, bir anın ağırlığını taşıyordu. O sabah, Leyla nikâh masasında “Evet” demiş, gece ise hastane koridorunda vedalaşmıştı.
Aşk bir gündü, ama izi sonsuz.

(:::::::::::::::::::::::::::::SİZ DE KISA ÖYKÜNÜZÜ YAZAR MISINIZ?::::::::::::::::::::::)
Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.

  


Dünya sosyal tarihinde, başka hiçbir yer, Batı Avrupa kadar köklü değişikliklere sahne olmamıştı. Devrimlere ve sosyal tabakaların yer değiştirmesine varan bir hercümerç içinde, hayata ışık tutacak kaynağı, varoluşun maddi tarafında arayan bir akıl hâkimiyet kurmuştu. Geçmişe ait hiç bir anlam haritasının tesir edemeyeceği yeni bir dünya kurgulanıyor; tabiri caizse boş bir kervan, muhayyel bir zamana doğru yola çıkıyordu. Kervan; insana, tabiata ve topluma dair araştırma ve tecrübelerle yüklenecekti ama bunların hangi hedefleri gerçekleştireceği belli değildi. Prezzolini, daha sonra bu durumu şöyle anlatacaktır:”…Kilise harap olmuştur ve onun uçsuz bucaksız yıkıntılarından neye benzeyeceğini henüz bilemeyeceğimiz yeni bir yapı gelişigüzel inşa ediliyor.” (1)

 

Bu ahval içinde, tutunacak bir dalı olmayan bireyin kaygı ve ümitlerine tercüman olacak yeni bir anlatım türü ortaya çıkıyordu: roman. Dickens, romanlarında, olay mahallinden bildiriyor gibidir. İki Şehrin Hikâyesi’nde açlık, pislik ve yoksulluğun her sokağını sardığı bir Paris manzarası çizilir.(2)

 

Sefalet içindeki halkın, gösteriş düşkünü seçkinler tabakasıyla oluşturduğu tezat, bu manzaranın daha trajik bir parçasıdır. Suç, cehalet ve hastalıklarla manzara tamamlanır. Dostoyevski, Paris ve Londra izlenimlerinde, Fransız ruhunda-genelde de Batı’da-,kardeşlik değil, bencilliğin olduğunu söyler; bir ideal olarak İhtilal sırasında ortaya çıkmışsa da, hiçbir zaman ciddiye alınmamıştır. Asıl Fouıllee’nin şu cümleleri dikkat çekicidir: “Muhakemeyi muhakemesizliğe kadar vardıran Fransız aklı, tabiat ve hayatın pek görünmeyen ve derin gerekliliklerini anlamamaktadır. Yeni bir idare usulü kurmak istedikleri zaman, ‘Buna bir ihtilal yeterlidir’ sanırlar. Zamanın gücünü anlamazlar.” (3)

 

Bu arada, kendi şato veya köşkünde seçkin bir davetli topluluğunu ağırlayabilmeyi ve nasıl içki içileceğinden nasıl dans edileceğine kadar, bir dizi görgü kuralına uymayı gerektiren bir hayat tarzı da gittikçe artan bir ilgi görmekteydi.(4)

 

Civilization, ilk kez bu aristokrat hayat tarzını ifade için kullanıldı ve zamanla öteki (barbar) karşısına yerleştirilerek sömürgecilikle at başı giden bir yaygınlık kazandı.

 

Medeniyet kavramı, Osmanlıda, ‘civilization’la aynı anlama gelecek şekilde icat edildi. İçinde yaşadığı topluma yabancılaşmış ve iç yüzünü bilmediği bir kültüre hayranlık duyan, aslında belirgin niteliği ‘uydu’ bir tip olmaktan öteye geçmeyen Osmanlı aydını, bu yeni hayat tarzına büyük bir heves duydu. Bundan böyle  ‘medeniyetin kıblesi ‘ Paris’ti. Hoca Tahsin Efendi: “Paris’e git bir gün evvel akl u fikrin var ise/ Aleme gelmiş sayılmaz gitmeyenler Paris’e” diyordu. Andı’nın ifadesiyle, trajik olanla bağlantısı ünsiyet haline dönüşmüş olan batılı hayat tarzının gölgesi düşmüştür artık.

 

Maddeci hayat tarzı, Osmanlı toplumunda ‘alafrangalık’ haliyle iyice görünür oldu ve alafranga tipler ortaya çıktı. Kılık kıyafet ve adabı muaşeret kurallarına uymadaki aşırı özenti, ahlaki düşüklük ve cehaletin gülünç bir terkibi olan bu tip; Felatun Beyle Rakım Efendi, Araba Sevdası ve Şık romanlarında boy göstermeye başladı.(5)

 

Ahmet Mithat Efendi, romanındaki Felatun Bey’le alay eder ama gidişatın sonunda, Berna Moran’ın” Alafranga Züppeden Alafranga Haine” başlığıyla incelediği acı bir taraf da vardır.(6)

 

Maddeci kültür sahasında, Amerikalı fizikçi Ralp Lapp’ın dediği gibi devam ediyor her şey: “Hiç kimse, günümüzün yaşayan en büyük bilginleri bile, bilimin bizi nereye götürdüğünü bilmiyor. Gittikçe hızı artan bir tren içindeyiz.”  Üstelik insanın organizmaya, toplumun mekanik bir aygıta indirgendiği bu bilme tarzıyla, bütün dertlerin biteceği bir son nokta imkânsız görünüyor. Gerçekten de böyle bir noktaya ulaşılsa bile, bu aygıtın çalıştırılma usul ve esaslarını kimin nasıl belirleyeceği tam bir muamma. Şu halde romanın ölmesi bir tarafa, bireyin iç çelişkilerine, çıkmazlarına ve arayışlarına dair anlatacağı daha çok şeyi olacağı tahmin edilebilir.

 

Maddeci kültürün altın çağ hayali devam ededursun, tarih penceresi, belli dönemlere açıldığında; Kurtuba’nın, İşbiliye’nin, Semerkant’ın, Buhara’nın (vs.) göz alıcı pırıltısı, Müslümanların kendi altın çağlarıına birçok defa ulaştığını söyler. Aslında bu, Müslüman aklın; taşa ve toprağa, sanata ve edebiyata, ahlaka ve maneviyata dokunuşudur.

 

İslam, insanlığa nasıl son bir çağrı ise, Müslüman akılda, vahiyle var oluş arasında sahih bir bağ kurabilecek yegâne imkândır. Bu akıl, “O (Allah) aklını kullanmayanları pislik içerisinde bırakır”* hakikatinden yola çıkar ve yaradılış maksadına uygun faaliyetlerle anlamlı hale gelir. Müslüman bilim adamı hüviyeti de, maddi kültürün bilme tarzıyla değil, Müslüman aklın bilme tarzıyla faaliyete geçildiğinde kazanılır. **

 

Yahya Kemal, bir toprak parçasının, manevi hedeflere göre nasıl değiştiğini ne kadar veciz anlatır:” Ah! Büyük Cedlerimiz! Onlarda Galata, Beyoğlu gibi Frenk semtlerine yerleşirlerdi, fakat yerleştikleri mahallede Müslümanlığın nuru belirir, beş vakitte ezan işitilir, asmalı minare, gölgeli mescid peyda olur, sokak köşesinde bir türbenin kandili uyanır, hâsılı o toprağın o köşesi imana gelirdi”.(7)

 

Osmanlı asırları; Müslüman aklın faaliyette bulunuşu ve işlerlikten uzaklaşmasının yanı sıra, maddeci kültürde medet umuşu da ifade eder. (8)Takiyüddin rasathanesinin topa tutuluşu, aslında Müslüman aklın topa tutuluşudur ki, tamda: “Erişir fasl-ı hazan, bağ u bahar elden gider “mısraının/ ifade ettiği anlamın hatırlanacağı anlardan biridir.

 

Gelgelelim romanın bizde neden doğmadığına. Aşağıdaki satırlar bu sorunun cevabı gibi de okunabilir: “Mescidi, büyük çınarın altındaki çeşmesi, kıraathanesi, çocukların oynadığı boş arsaları, bakkalı, seyyar satıcıları ve bahçe içindeki evleriyle orası bizim mahallemizdi... Mahallenin zenginleri servetlerini teşhir etmezler, orta halli yer, içer, giyinirlerdi. Kendilerine karşı israfa kaçmayan bu insanlar verirken çok cömertlerdi. Kimsenin isteme durumuna düşmemesi için fakir fukarayı arar bulurlar, zevkte, sefada yemeyip vatan evlatlarına tahsil imkânı sağlarlardı. Bu dünyadan göçerken sadece yaptığı iyilikleri götüreceklerini bilirdi insanlar.” (9)

Mustafa KENARLI

 

 Kaynakça ve Dipnotlar:

1)Avrupa’nın Entellektüel Tarihi, François Chaubet, 2021,İstanbul

2)Türkiye’nin Sosyal Tarihi, Zihinsel Savrulma, Celalettin Vatandaş,2023,İstanbul

3)Avrupa Milletlerinin Karakter ve Psikolojileri, Alfred Fouıllee,2012,İstanbul 

4İslam-Batı ilişkileri Çerçevesinde Medeniyet Meselesi, Tahsin Görgün, Prof.Dr,2020,İstanbul 

5)Roman ve Hayat, M. Fatih Andı, Doç.Dr,1999,İstanbul

6)Kökten Uca Bir Kopuş Yunus Emre Özsaray2021,İstanbul

7)Yahya Kemal ve Din, Habil Şentürk Prof. Dr,2014,İstanbul

8)İslam Kültüründe Kurucu Paradigmanın Değişimi, İbrahim Çetintaş,2022,Ankara

9))Edep Mektebinden Hatıralar, Haluk Sena Arı,2005,İstanbul

*Kur’an:10/100

**Hristiyanlığın macerası,  Hz. İsa’dan sonra, İncilin eksen alınması üzerinden değil, tahrifi üzerinden ilerledi. Aydınlanmayla beraber bilim, sanat, ekonomi gibi bütün dünyevi pratikler, her türlü maneviyattan uzak bir şekilde gerçekleştirildi. Dahası, söylem gücünün de elde bulundurulması dolayısıyla, böyle olması gerektiği dünya ölçeğinde dikte edildi. Hâlbuki bu bir gereklilik değil apaçık yoksunluktur. Gerçek bir medeniyet, kökü maneviyat olan bir tasarıma dayanır ve bütün pratikler bu tasarımın öngördüğü hedeflere göre yapılır. Ayrıca bu faaliyetler sırasında uyulması gereken kurallar da vardır. Mesela, insanlığın ve tabiatın zararına sebep olunamayacağı, beyaz adam üzerinde denenemeyen bir icadın herhangi bir Afrika kabilesi üzerinde de denenemeyeceği, teknolojinin bir sömürü aracı olarak kullanılamayacağı gibi. Müslüman bilim adamı, bilime imanın bir gereği olarak değil, Allah’ın insanı mesul tuttuğu hedefler için bilim yapar.

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.

 


Suriye’nin Halep şehrinden 2012’de kaçıp Türkiye’ye sığınan Hüseyin, Fatma ve iki çocukları, Ahmed ile Zeynep’in hikâyesi, hem bir kayıp hem de bir yeniden başlangıç öyküsüydü.

On üç yıl boyunca İstanbul’un kenar mahallelerinden birinde, küçük bir dairede yaşamışlardı. Hüseyin, inşaatlarda çalışarak, Fatma ise komşuların evlerinde temizlik yaparak geçimlerini sağlamıştı. Çocuklar, Türkiye’de doğup büyümüş, Türkçe öğrenmiş, mahallede arkadaş edinmiş, okula gitmişti. Zeynep, lise son sınıfta okulunun başarılı öğrencilerinden biriydi. Ahmed ise mahallenin futbol takımında yıldız bir oyuncuydu. Türkiye, onlara hem sığınak olmuş hem de yeni bir kimlik kazandırmıştı. Ama içlerinde hep bir yara kanıyordu; vatan hasreti.

2025’te Suriye’de savaşın ateşi sönmeye yüz tutmuş, bazı bölgeler yeniden inşa edilmeye başlanmıştı. Hüseyin ve Fatma, Halep’e dönme hayaliyle yanıp tutuşuyordu. Çocuklar ise kararsızdı. Türkiye’yi vatan bellemişlerdi ama aile birliğini bozmak istemiyorlardı. Sonunda, bir sabah eşyalarını toplayıp Halep’e doğru yola çıktılar. Dönerlerken içlerinde bir umut vardı ama aynı zamanda derin bir belirsizlik.

Halep’e vardıklarında karşılaştıkları manzara, hayallerini gölgeledi. Şehir, savaşın izlerini fazlasıyla taşıyordu. Hüseyin’in çocukluk evi artık bir moloz yığınıydı. Mahallede tanıdık yüzler azalmış, komşular ya başka ülkelere göçmüş ya da hayatlarını kaybetmişti.

Elektrik ve su kesintileri günlük hayatı zorlaştırıyordu. Hüseyin, inşaat tecrübesine güvenerek iş bulabileceğini düşünmüştü ama yeniden inşa projeleri sınırlıydı ve yerel halk öncelikliydi. Fatma, evde yemek yapmaya çalışırken tanıdık tatları bulmakta zorlanıyordu. Türkiye’de alıştıkları ürünlerin çoğu burada yoktu ya da çok pahalıydı.

Ahmed ve Zeynep için dönüş daha karmaşıktı. Türkçeyi ana dilleri gibi konuşan bu gençler, Arapçayı akıcı şekilde konuşsalar da Halep’in yerel şivesine yabancılık çekiyorlardı. Zeynep, Türkiye’deki okul hayatını özlüyordu. Halep’teki okullarda eğitim sistemi farklıydı, sınıflar kalabalık ve kaynaklar kısıtlıydı. Ahmed, mahallede futbol oynayacak bir saha bulamadı. Arkadaşlarının çoğu Türkiye’de kalmıştı. İkisi de sık sık İstanbul’daki mahallelerini, simitçinin sesini, Boğaz’daki martıları ve arkadaşlarıyla geçirdikleri akşamları anıyordu.



Bir akşam, aile sofrasında otururken Zeynep, Türkiye’den getirdikleri bir kutu çayı çıkardı. “Bunu içince sanki hâlâ oradayız.” dedi hüzünle. Fatma, çay bardağını elinde tutarken gözleri doldu. “Türkiye bize kucak açtı ama bizim köklerimiz burada.” dedi. Hüseyin ise sessizdi. Türkiye’de geçirdikleri yıllarda kazandıkları dostlukları, komşularının sıcaklığını, çocuklarının Türkçe şiirler okuduğu okul müsamerelerini düşünüyordu. Ancak Halep’te, kendi topraklarında olmanın ağırlığı da bir o kadar gerçekti.

Bir gün Hüseyin, mahallede eski bir komşusuna rastladı. Adam, “Türkiye’de ne yaptınız bu kadar yıl?” diye sordu. Hüseyin, gülümseyerek, “Yaşadık, çalıştık, çocuklarımız büyüdü. Ama en çok, barışın hayalini kurduk.” dedi. Komşu başını salladı. “Burada da o hayal için uğraşıyoruz ama kolay değil.”

Aile, Halep’te birçok zorlukla karşılaştı. Ekonomik sıkıntılar, iş bulma güçlüğü ve temel ihtiyaçlara erişimdeki sorunlar, günlük hayatı bir mücadele haline getirdi. Çocukların eğitim sistemi ve sosyal çevreye uyum sağlaması zaman aldı. Türkiye’de alıştıkları düzen, burada bir lükstü. Ayrıca, savaş sonrası toplumda güven eksikliği ve sosyal bağların zayıflaması, ailenin yalnız hissetmesine neden oldu. Türkiye’deki komşuluk ilişkileri ve mahalle dayanışması burada eksikti.

Zeynep bir gün annesine; “Anne, Türkiye’deyken Suriyeliydik, buradaysa sanki yabancıyız.” dedi. Bu söz, ailenin içindeki ikilemi özetliyordu. Türkiye, onlara hem bir yuva hem de geçici bir sığınak olmuştu. Halep ise hem vatanları hem de yeniden tanımaları gereken bir yabancıydı.

Zamanla, aile küçük adımlarla yeni bir düzen kurmaya başladı. Hüseyin, bir inşaat kooperatifinde iş buldu. Fatma, mahalledeki kadınlarla bir araya gelip küçük bir yemek atölyesi kurdu. Türkiye’den öğrendiği tarifleri Halep’in tatlarıyla harmanladı. Zeynep, okulda öğretmenlerinin dikkatini çekti ve bir burs kazanarak eğitimine devam etme şansı buldu. Ahmed, mahallede birkaç çocukla futbol oynamaya başladı. Eski sahasını özlese de yeni arkadaşlıklar kuruyordu.

Bir akşam, aile yeniden çay sofrasında buluştu. Hüseyin; “Türkiye bize çok şey öğretti.” dedi. “Ama burada, kendi toprağımızda, o öğrendiklerimizi yeniden inşa için kullanacağız.” Fatma gülümsedi: “Ve bir gün, belki çocuklarımız hem burayı hem orayı vatan bilecek.”

Halepli bir ailenin iki vatan arasındaki yaşam köprüsünde Türkiye’de geçirdikleri on üç yıl, onlara dayanıklılık, dostluk ve yeni bir dil kazandırmıştı. Halep’e dönüş ise hem bir özlemle kavuşma hem de yeniden inşa mücadelesiydi. Her iki ülkede de karşılaştıkları zorluklar, onların umudunu kıramadı; çünkü aile, sevgiyle ve dayanışmayla her yaranın sarılabileceğini öğrenmişti.

 

24.05.2025 Konya

Durmuş Ali ÖZBEK

Kültür Bakanlığı Halk Şairi

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.


     

     Gün batarken, tepelerin ardında turuncu bir ışık süzülüyordu. Küçük bir köyde, taş duvarlı mütevazı bir evde yaşayan Bahtiyar, her akşam olduğu gibi kapısının önündeki tahta banka oturmuş, ufka bakıyordu. Elinde, yılların yorduğu bir tahta kaşıkla, toprak kasesinden aldığı son lokma çorbayı ağzına götürdü. Çorbanın buğusu, serin akşam havasında usulca yükseliyordu. Bahtiyar’ın yüzünde ne bir eksiklik ne de bir telaş vardı; yalnızca dingin bir gülümseme.

Bahtiyar, köyün en yoksul adamıydı. Ne tarlası, ne sürüsü, ne de altınla dolu sandıkları, ne de bankalarda parası vardı. Ama köyde onun kadar huzurlu bir adam da yoktu. Komşuları, pazarda ipekler, altınlar peşinde koşar, daha büyük ahırlar, daha geniş evler düşlerken, Bahtiyar’ın hayalleri başka bir dünyadaydı. Onun hazinesi, sabahları dallarda ötüşen kuşların şarkısı, tarladan dönen bir köylünün “Bahtiyar, bu akşam bize gelsene!” diye seslenişi, ya da bir çocuğun koşarken attığı kahkahaydı.

Bir gün, köyün zengin tüccarı Halim Bey, atının üstünde, süslü kaftanıyla Bahtiyar’ın evinin önünden geçti. Yanında birkaç hizmetkâr, ellerinde hediyelerle dolu sepetler vardı. Halim Bey, Bahtiyar’ın bankta oturmuş, elma ağacının gölgesinde bir türkü mırıldandığını görünce durdu. “Bahtiyar!” dedi, kaşlarını çatarak. “Bu köyde herkes bir şeyler kazanmanın peşinde, sen neyi kovalıyorsun? Bu fakirlikte nasıl böyle neşeli olabiliyorsun?” dedi.

Bahtiyar, gülümseyerek başını kaldırdı. “Halim Bey,” dedi. “Ben hiçbir şeyi kovalamıyorum. Koşarsan, rüzgârı hissedemezsin. Oturursan, o gelir, yüzünü okşar. Benim zenginliğim, şu an burada, bu bankta, bu elma ağacının gölgesinde. Senin hazinelerin çok, biliyorum. Ama söyle, gece yattığında uykun kaçıyor mu, ya bir gün hepsini kaybedersem diye?”

Halim Bey, bir an duraksadı. Gözlerinde bir gölge geçti. Zenginliği büyüdükçe, korkuları da büyümüştü. Kervanlarının yolunu, mallarının güvenliğini, hırsızları, rakipleri düşünmekten geceleri uyuyamaz olmuştu. “Haklısın,” dedi usulca. “Ama insan nasıl durur? Daha fazlasını istemeden nasıl yaşar?”

Bahtiyar, elindeki tahta kaşığı çorbaya daldırıp bir yudum aldı. “Bak,” dedi. “Bu çorba biraz mercimek, biraz soğan, bir tutam tuz. Ama komşum Fatma Ana getirdi bu sabah. ‘Bahtiyar,’ dedi, ‘sana da kaynattım.’ İşte bu bir lokma çorba, benim için dünyadaki en büyük ziyafet. Çünkü içinde sevgi var, paylaşmak var. Senin altına, ipeğe ihtiyacın yok, Halim Bey. Bir dostun içten bir selamı, bir çocuğun gülüşü, bir akşamüstü rüzgârı… Bunlar zaten senin. Ama görmek için durman lazım.”

Halim Bey, o gece konağında uyuyamadı. Yatağında dönüp dururken, Bahtiyar’ın sözleri kulaklarında çınladı. Ertesi sabah, atını değil, yaşlı bir eşeği aldı. Köyün meydanına yürüdü, elinde bir sepet elma. Çocuklara, komşulara dağıttı. Bir ihtiyarın elini öptü, bir çobana “Hadi, bir türkü söyle!” dedi. İlk kez, yüzüne değen rüzgârı hissetti. İlk kez, bir çocuğun kahkahası kalbini ısıttı. Ve o akşam, Bahtiyar’ın bankına oturdu, elinde bir kap çorba. “Haklıymışsın,” dedi. “Zenginlik, sandıklarda değil, burada, bu anlarda.”

Bahtiyar gülümsedi. “Hoş geldin,” dedi. “Şimdi, gerçekten yaşamaya başladın.”

Ve o günden sonra, Halim Bey’in konağında ipekler, altınlar hâlâ duruyordu. Ama onun gerçek hazinesi, Bahtiyar’la paylaştığı o tahta bank, bir kap çorba ve köyün meydanında yankılanan kahkahalardı. Çünkü mutluluk, dışarıda aranmazdı; o, zaten insanın içindeydi, basit bir hayatın sakin kucağında.

16.06.2025 Konya

Durmuş Ali ÖZBEK



Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.

 


Sıcak bir Ağustos sabahında, taşlı toprakların arasında zorluklarla ulaştığımız Sorkun başındaki harmanda; annem, babam ve ben… Yıl 2002, yayla harmanı zamanı. Emeğin ve alın terinin en saf hâlini sergiliyoruz.

Gökyüzünde beyaz bulutlar süzülürken, yeryüzünde sabrın ve sevdanın hikâyesini yazmaya çalışıyoruz.

Annemin yüzünde dingin bir tebessüm, başında beyaz yazmasıyla güneşe direnmiye çalışıyor.

Yanında, zamana meydan okuyan gururlu bir duruşla babam… Başında şapkası, sırtında gömleği ve yıpranmış giysileriyle, toprağın bize sunduğu nimetleri istifleme çabasında.

Arkalarında gençlik ve toyluk ile duran, ailenin emeğine katkı sağlamaya çalışan genç delikanlı ise ben. Geleceğe baka bilmek için,emeğin tam ortasındayım!!!!!

Geçmişten devraldığımız külterel ve yaşam felsefesini omuzlarımızda taşımaya çalışıyoruz.

Etrafımızı saran devasa çuvallar, bir yılın emeğinimi, yoksa tarlalarda bıraktığımız saklı hayatlarımızı mı simgeliyor.
Bu çuvallar sadece ürün değil; aynı zamanda sabır, azim ve aile bağlarının da simgesi.

Bu kare sadece bir hasat günü değildir.
Bu, köyümüz Yukarı Çağlar’ın binlerce yıllık üretim kültürünün, doğayla iç içe geçmiş yaşam biçiminin bir yansımasıdır. Toprak, bizim karakterimize öyle işlemiştir ki; bir karış toprak, bir ömrü taşır içinde.

Modern hayatın karmaşası içinde bu fotoğraf; geçmişimize, emeğimize ve özlemlerimize dair gerçek zenginliği fısıldayan bir hatıradır.

Annemin mekânı cennet olsun. Rabbim babama hayırlı ve sağlıklı ömürler versin.

Yıl 2002 - Sorkun başında, yayla harmanında çekilen bu fotoğraf…
Hasretle, minnetle, özlemle…

Hüseyin Bağcı
12.06.2025 – İstanbul



Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.

Çocukluk yıllarımızdan itibaren konuştuklarımız, çeşitli kelimeleri bilerek veya bilmeyerek unuttuğumuz kelimeler, deyimler, atasözleri kişisel kültürümüzü açığa çıkardığı gibi yöre insanımızın hem kültürel kodlar hem de renk algısı açısından önemlidir.

Özellikle dil gözlemleri çok değerli bir yerel ağız kodlarını da açığa çıkarır. Ermenek yöremizin bu tür kodları açığa çıkaracak insanlarımıza da elbette her zaman ihtiyacımız vardır.

1980’li yıllarda başladığım yöre halkı arasında kullanılan kelimeler, deyimler, benzetmeler, atasözlerimizi açığa çıkarma çabam önce Sbide Antik Kenti adlı kitabıma eklediğim yerel kelime, deyim, benzetme, atasözleri bölümlerini oluştururken 22 yılı bulan bir gözlem çalışmalarım ile katkı oluşturmaya çalıştım. Daha sonra Ermenek Belediyesinin oluşturduğu yerel sözlüğe de elimden gelen katkıyı da sağlamıştım.

Ne var ki dil ve ağız çalışması öyle birkaç yıla sığacak bir durum değildir. Gerçekten bir ömür üzerinde çalışılacak bir konudur. Çünkü kültürel kodların hemen oluşmadığı aşikârdır. Ağız çalışmaları da aynı hassasiyeti gerektirir. 

Bu ağız örneklerini zaman zaman mutlaka duyduğumuz olmuştur. Benzer deyimler örneklerinden "çamur sarısı", "koyun boku yeşili", "sıçan tüyü rengi" gibi ifadeler de halk arasında renk tanımı için kullanılır.

Kendi yöremizden, yerel ağızda buna benzer bir örnek eklersem sarı renge "nini boku" diye 1960’lı yılların ikinci yarısında geçen ilkokul dönemimde yedi renkli bir kuru boya kutumuz olurdu ve işte o kutuların içinde sıralı kuru kalemlerden bir de “nini boku”idi. Yani sarı renk ti. Tabi birinci sınıftan üçüncü sınıfa kadar bu isimle konuşurduk. Lakin dörde, beşe geldiğimizde de kazandığımız kültürel doku ile artık “nini boku” rengine “sarı”yı kullanmaya başladığımız dönem olurdu. Evet benim yaşıtlarım bunu kullandık.

Bu ifade sarı rengin soluk, mat ve belki de sevimsiz bir tonunu belirtmek için kullanılmış olabilir. Buradaki "nini", "bebek" anlamında kullanılıyor ve "nini boku" da bebek dışkısına benzeyen açık sarı, yeşilimsi sarımsı bir renk tonunu ima ettiği kesin.

Böyle sevimsiz durumu dışlayabilir miyiz? Tabi ki hayır. Çünkü Bu tür deyimler, doğal gözlemlere dayalı halk betimlemeleridir. Özellikle renkler, kokular ve dokular konusunda halk dili oldukça zengin dokular sergiler.

“Nini boku” sarısı da bu bağlamda sıradan, hoş olmayan ya da değersiz bulunan bir sarı tonunu ifade etmekte olduğu halkındaki zenginliği ifade eder. Bu tür kelimeler, deyimler, ağız araştırmaları, halk kültürü ve sözlü tarih çalışmalarında son derece kıymetlidir. Eğer bu tür başka renk benzetmeleri ya da deyimleri derlenmesi yerel kültürün korunmasına büyük katkı sağlar.

29.05.2025

Durmuş Ali ÖZBEK

 

 

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.


İnsanlık tarihi boyunca, toplumlara rehberlik eden ve yol gösteren pek çok lider, düşünür ve öğretmen gelmiştir. Ancak Resulullah Hz. Muhammed (sav), sadece bir lider ya da öğretmen değil, aynı zamanda tüm insanlık için örnek bir yaşam modeli sunan bir peygamberdir. Onun hayatı, sözleri ve davranışları, Müslümanlar için rehber niteliğindedir ve her çağda insanlığa ışık tutmaya devam etmektedir.

Resulullah’ın Örnek Kişiliği

Hz. Muhammed (sav), ahlakı ve davranışlarıyla insanlık için en güzel örneği teşkil etmiştir. Kur’an-ı Kerim’de Allah, Peygamber Efendimiz hakkında şöyle buyurur: “Andolsun ki, Allah’ın Resulü’nde sizin için, Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için güzel bir örnek vardır.” (Ahzab Suresi, 21. Ayet). Bu ayet, onun hayatının her yönüyle örnek alınması gerektiğini açıkça ifade etmektedir.

Resulullah’ın en dikkat çeken özelliklerinden biri dürüstlüğüydü. Henüz peygamberlik gelmeden önce bile Mekke halkı ona “El-Emin” yani güvenilir kişi lakabını vermişti. Ticaretle uğraştığı dönemde de her zaman dürüstlüğüyle tanınmış, kimseye zarar vermemiş ve kimsenin hakkını yememiştir. Bu özellik, günümüzde ahlaki değerlerin zayıfladığı bir dünyada bizlere çok önemli bir ders vermektedir.

Aile Hayatında Örnekliği

Resulullah’ın aile hayatı, sevgi, saygı ve anlayış üzerine kuruluydu. Eşleriyle olan ilişkilerinde her zaman nazik, sabırlı ve anlayışlıydı. Onlara asla sert davranmaz, en küçük meselelerde bile fikirlerini alırdı. Çocuklarına ve torunlarına karşı da son derece şefkatliydi. Torunları Hasan ve Hüseyin’i omzuna alıp sevgiyle oynatması, onun çocuklara olan sevgisinin en güzel örneklerinden biridir.

Modern dünyada aile bağlarının zayıfladığı bir dönemde, Resulullah’ın aile hayatındaki bu örnek tutumu bizlere önemli mesajlar vermektedir. Sevgi, saygı ve anlayışın hakim olduğu bir aile yapısı, sağlıklı bir toplumun temelini oluşturur.

Toplumsal İlişkilerdeki Örnekliği

Resulullah yalnızca ailesine değil, toplumdaki herkese karşı da adil ve merhametliydi. Müslüman olmayanlara bile her zaman hoşgörüyle yaklaşmış, onların haklarını korumuştur. Medine’ye hicret ettikten sonra farklı dinlere mensup topluluklarla bir arada yaşarken adaletli bir yönetim sergilemiş ve herkesin huzur içinde yaşamasını sağlamıştır.

 

Onun toplumsal ilişkilerdeki bu örnek tutumu, günümüzde hoşgörüsüzlük ve ayrımcılığın arttığı bir dünyada her birey için ilham kaynağıdır. İnsanların farklılıklarına saygı göstermek, adil olmak ve başkalarına merhametle yaklaşmak, Resulullah’ın hayatından öğrenebileceğimiz en önemli derslerden biridir.

Sabır ve Metanetin En Güzel Örneği

Resulullah’ın hayatı zorluklarla doluydu. Peygamberlik görevi başladığında Mekke halkının büyük bir kısmı ona karşı çıktı ve ona inanmadı. Hakaretlere maruz kaldı, taşlandı, hatta öldürülmek istendi. Ancak o, hiçbir zaman sabrını yitirmedi ve davasından vazgeçmedi. Her zaman metanetini korudu ve insanlara doğru yolu göstermeye devam etti.

Sabır, insan hayatında çok önemli bir erdemdir. Günümüzde karşılaştığımız zorluklar karşısında Resulullah’ın sabrını hatırlamak, bizlere güç verebilir. Onun hayatı, sabrın sonunda mutlaka başarıya ulaşılacağını gösteren en güzel örnektir.

İbadet Hayatında Örnekliği

Resulullah’ın ibadet hayatı da bizler için önemli bir rehberdir. O, Allah’a olan bağlılığını her an hissettiren bir yaşam sürmüştür. Geceleri uzun uzun namaz kılar, dualar ederdi. Ancak ibadetlerini sadece kendisiyle sınırlamaz, ümmetine de öğretirdi. Namazda huşu içinde duruşu, dualarındaki samimiyeti ve Allah’a olan teslimiyetiyle bizlere ibadet bilincini en güzel şekilde göstermiştir.

İbadetlerinde gösterdiği denge de dikkat çekicidir. Ne sadece ibadetle meşgul olmuş ne de dünya işlerini ihmal etmiştir. Bu denge, modern çağda dünya ile ahiret arasındaki dengeyi kurmak isteyen herkes için yol göstericidir.

Sonuç

Resulullah Hz. Muhammed (sav), hayatının her alanında bizler için eşsiz bir rol modeldir. Onun dürüstlüğü, sabrı, adaleti, sevgisi ve Allah’a olan bağlılığı, her çağda insanlığa rehberlik etmeye devam etmektedir. Günümüzde bireysel ve toplumsal sorunlarla karşı karşıya kalan herkesin onun hayatını daha yakından incelemesi ve örnek alması büyük önem taşımaktadır.

         Unutulmamalıdır ki Resulullah’ın hayatını örnek almak demek sadece onun sözlerini tekrar etmek değil, aynı zamanda onun ahlakını yaşamımıza yansıtmaktır. O’nun izinden gitmek; dürüst olmak, adaletli davranmak, sabırlı olmak ve insanlara merhametle yaklaşmak demektir. Bu değerleri hayatımıza taşıdığımızda hem bireysel huzura kavuşabilir hem de daha adil ve barış dolu bir toplum inşa edebiliriz.

         Resulullah bizim rehberimizdir; onu tanımak, anlamak ve onun izinden gitmek hepimizin sorumluluğudur.

20.01.2025 Ankara

Durmuş Ali ÖZBEK

Eğitimci Yazar

Kültür Bakanlığı Halk Şairi

https://edebiyatevi.com/yazi/301959/resulullah-bizim-rol-modelimizdir

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.


Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Somut olmayan kültürel miras alanlarında üretimlerin teşvik edilmesi ve geleneksel kültürün yaşatılması hedefiyle kültürel miras taşıyıcılarının tespit edilmesi amacı ile yürütmekte olduğu “Sanatçı tanıtma Kartı” çalışmalarına Taşalı Bölgemizden Ömer Tarım ve Durmuş Ali Özbek arkadaşımız başvuruda bulunmuşlar 29.04.2024 Tarihinde Ankara’da mülakata katılmışlardır. Her iki arkadaşımızın sonuç ne olursa olsun Ankara’da Taşeli’yi temsil etmeleri gurur vericidir.

20.04.2024 Tarihinde de Ömer tarım ve İbrahim Şahin arkadaşımız Truva Edebiyat Kulübü’nün düzenlediği 7. ‘Öykü Ödülleri ödül törenine katılarak Taşeli’yi temsil etmişlerdir..

Taşeli Bölgesi’nde gün kutlamaları, yiyecek ve giyecek paylaşımlarının dışına çıkarak günlük kültür üretip paylaşmaları Taşeli’nin farkını tüm dünyaya duyurmaktadır.

Sitelerde günübirlik bestelerin, şiirlerin paylaşılması, kitapların oluşturulup paylaşılması Taşeli’ni her gün bir adım daha ileri taşımaktadır.

Kazancı Kültür Sanat

İbrahim ŞAHİN

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.

 


Dön babam dön. Temmuzun sarı sıcağı cayır cayır yakarken Güneşin gözünde,[1] düğenin üzerinde dön babam dön.

Büyükler harman kenarında bir asma gölgesinde uzanıp günün yorgunluğunu atarken, düğeni sürmek için adımız söylenince hiç itiraz etmeden düğenin üstüne çıkar gönülsüz gönülsüz düğenin üzerinde dönmeye başlardık.

Biz taşra çocuklarına düğen sürme büyük bir işti. Bu zamanda şehirden köye gelen yakın akraba çocukları düğene binmek, harmanda dolanmak için can atarken bizlere Güneşin gözünde bir işkenceye dönüşürdü.

Düğen üzerinde oturup sürmeye devam etmeye kalksak, büyüklerimiz hemen “Çabuk ayağa kalk!” şeklinde uyarılırdık. Hani bu uyarıyala suç işlemiş gibi korkardık da.

Bazen geçmişe özlem uyanır belleğimizde bir yandan o günlere “iyiydi” demek isteriz, ancak o zorlukları hatırlayınca “Aman Allah korusun.” demeden edemeyiz. Bende öyleyim. Okulun açılmasını dört gözle beklerdim. Okulda okumak özellikle benim için işten kurtuluştu. O günleri özlüyorum sanmayın. Sadece anılarımda acı tatlı yer alıp, zaman zaman bir düş sonrası uyanır gibi oluyorum.



Patoz Geliyor

1971 yılıydı, ilk defa kara patoz dedikleri harman makinesi Köprübaşı dediğimiz mevkie gelince, düğen çilesi çekenlerden biri olarak çok sevinmiştim.

Köprübaşı’nda beş altı tane harman vardı. “Kamil Memedi”nin harmanında ilk defa patoz kurulmaya başlanacaktı. Traktörün ardına bağlı olan patoz, dört kişinin karşılıklı tuttukları uzun ağaç yardımıyla traktörden ayrılırken patozun ucu yere kaydırılmış  “Kamil Memedi”nin ayağı üzerine düşmüştü. “Kamil Memedi” “Ooof anam! Yandım anam!” diye bağırırken büyük bir telaş başlamış patozun ucu kaldırılıp, yaralı “Kamil Memedi” geri çekilmişti. Hemen bir bez parçası ayarlanıp yaralı ayağın üzeri sarılırken “Kamil Memedi”, “Ooof anam! Yandım anam!” diye bağırmaya devam ediyordu.

11 yaşındaydım. Köyde büyük insandan beklenenler on bir yaşında olanlardan da beklenirdi. Ancak patozun kurulmasında ben ve ben gibi olanları, uyarmışlar, patozdan uzak durmamız istenmişti. Olup biteni seyrediyor, sadece istenen bir şey olursa koşarak gidip alıp veriyorduk.

Heyecanlıydım, o güne kadar patozla harman sürmeyi hiç görmemiştim. İlk defa patozla bir harmanımız sürülecek, ben de düğenin üzerinde dönüp durmadan kurtulacaktım.

“Kamil Memedi”nin koluna girilip harman kenarına taşınmış, patozun yanına dönen büyükler bu defa daha dikkatli bir şekilde o bağlantı kolunun altına takozlar ve taşlarla desteklemişlerdi. Patoz uzun bir kayışla motora bağlanmıştı.

Motorcu, patoz ile traktörün arasına bağlanan kayışın tam orta yerine gelip, üst ve alta uzanan kayışın gerginliğini eliyle sıkıştırıp kontrol ettikten sonra saatine bakıp “Arkadaşlar hazırsanız başlıyorum.” dedi. Traktörün üzerine çıkıp çalıştırtır. Motor normalin üzerinde bir devirle çalışıyor, kayış dönmeye, patozun içindeki kol gibi demirler ekin saplarını samana çevirmeye başlamıştı bile. Motorum güçlü bir ses kulaklarımızı tırmalıyordu.

Diğer harman sahipleri “Kamil Memedi”nin harmanının sürülmesine yardımcı olup bitirmişlerdi. Sıra bizim harmanın sürülmesine gelmişti. Patoz kayış traktör taşınmıştı. Düzen kurmuş, kazasız belasız bizim harmanımız da sürülmüştü. Aynı işlemle diğer harmanlarda da bitmiş, harman sahipleri kaç saat sürdüyse ücretlerini ödemişlerdi. Günlerce düğen süreceğimiz harman iki saate sürülmüş, orta yerde henüz çeç [2] samandan ayrılmamış, malama[3] dediğimiz yığın duruyordu.

Sürülme işlemi bittikten sonra rüzgâr belenecek ve harman sahipleri yaba ile savurma işine başlayacaklardı. İşte bu sırada 50-60 metre aşağımızda akıp giden Ermenek Göksu’yuna doğru harmancılarda hareket başlamıştı. Gidenler ellerini yüzlerini yıkayıp harman tozundan kurtuluyorlardı.

Bende nehrin kenarında temizliğimi yapmış etrafı seyre koyulmuştum. O sırada suyun içinde kıpırdayan bir şeyin olduğunu fark ettim. Hemen uzaklaştım. Az yukarıya çıkıp “Baba burada yılan var!” diye ünledim. Babam harmanımızın yanından benim yanıma geldi. “Nerede?” diye sordu, bende gördüğüm yeri gösterdim. Oraya yaklaşıp baktı. “Oğlum bu yılan değil, Görksu nehrine has sazan balığı.” dedi. Babam yeniden harmana döndü.

Sevindim. Hemen nehrin kıyısına yanaşıp onların hareketlerini izliyordum. Sürü halinde dolaşıyorlardı. Tam önümde bir araya toplanınca elimi suya daldırdım. Hepsi dağılıverdi. Bunu birkaç defa tekrarladım. Yakalanır mı hiç? Bırakıp harman yerine dönmek için nehrin kenarından yukarı çıktım.

Karayılanı Öldürdüler

Harmanların orada da bir telaş var. Hızlandım. Harmana yaklaşınca “Defneci Ali” yerden küreğin üzerine almaya çalıştığı 2 metre civarında olan simsiyah yılanı almaya çalıştığını gördüm. Babamda oradaydı. “Bak gördün mü, yılan orada değil buradaymış.” dedi.

Küreğin üzerine alınan yılan 30-40 metre uzağa taşınıp bir çukur kazılıp içine atılıp, üzeri toprakla kapatıldı. Karayılanların tamamen zehirsiz olduğunu çok sonraları öğrendim. Onların yaşam alanlarını biz daraltıyor, işgal ediyoruz üstelik öldürüyoruz! Sonrasında tarım alanlarımızda ektiğimiz ürünlere başka canlılar zarar veriyor. Bilmiyoruz öldürdüğümüz bir hayvanın kaybı onun beslendiği zararlıların çoğalmasını tetikliyor.

Rüzgâr Bekliyoruz

O gün öğle saatlerinden ikindi sonuna kadar hiç rüzgâr esmedi. İkindi sonrası biraz esmeye başlayınca babam yabayı eline alarak biraz savurdu. Rüzgâr kesilince yabayı malamanın içine saplayıp bırakıverdi. Ertesi sabah biraz daha savurdu. Diğer harman sahipleri de aynı işlemleri yapıyordu. Rüzgâr bitince bir gölgeye oturup sohbete başlıyorlardı.

Her harman döneminde üç, dört gün rüzgâr beklediğimiz hep olmuştur. Zira Ermenek vadisinin en taban noktası Serper’in Köprübaşındayız. Bir sabah esintisi, bir de ikindi esintisinde savurdun savurdun. Yoksa beklemeye devam.

Onların sohbetlerini dinlemeyi çok seviyordum. Babam bir defasında etrafındaki harmancılara anlatırken ben de dinledim.

Öşür ve Ağnam Vergisi

“1940’lı yıllardı. Yine burada harmanım vardı. Harmanı sürdük, orta yere malamayı yığdık. Rüzgâr esmiyor. O esse de savuramıyorsun. Çünkü öşürcü gelecek, izin verecek ondan sonra savuracaksın. Bekleme sırasında (eliyle göstererek) şu karaduttan bir karadut yiyeyim geleyim dedim. Elime de bir sitil [4] aldım. Elimde sitil dut ağacına çıktım. Bir güzel yedim. Sonra da bir sitil karadut topladım. Harmana getirdim. Bir kenara koydum, öşürcü gelecek diye bekliyorum. Derken öşürcü geldi. Malamanın yanına yaklaştı. Ne kadar buğday çıkacağını hesap ederken sitil içindeki karadutu gördü.

-Bu ne, diye sordu.

-Karadut efendim, dedim.

Öşürcü;

-Yiyebilir miyim, dedi.

-Tabi efendim, yiyebilirsiniz, dedim. Eliyle bir tane alıp yedi.

-O öyle yenmez efendim, dedim ve şapkamın içinde saplı olan çuvaldızı çıkarıp yıkadım ve uzattım. Yere oturup sitili önüne alıp yemeye başladı. Bir sitil karadutu yedikten sonra daha oturduğu yerden kalkmadan

-Sen öşürü ödedin, sana öşür yok, dedi.

Öşürcüye;

-Teşekkür ederim efendim, dedim. Adam şöyle bir baktı;

-Artık savurabilirsin, kolay gelsin, deyip yerinden kalkıp başka harmanlara doğru yürüyüp gitti.

Çocuk yaşımda öşürün ne demek olduğunu bilmiyordum ama dinlediğim kadarıyla devletin aldığı bir vergi olduğunu anlıyordum. Daha sonra bunu babama sordum, bana şunları anlatmıştı:

Hasat zamanı tahsildar ve yanında muhtarla öşür vergisini toplamak için harmana gelirler “Bu malamadan şu kadar buğday çıkar.” deyip savurunca öşürleri topluyorlardı.

Devlet ayrıca hayvanlardan da bacak başı ağnam vergisi alırdı. Ağnam ise hayvanların öşürüydü.

O zamanda gübre, ziraat ilaçları yoktu. Biraz hayvan tersimiz olursa tarlaya serperdik.  Olursa ondan buğdayımız olurdu.

Yokluk ve Kıtlık

Soba zamanda köyde daha yoktu. Ocaklarda odun ateşi çatılır hem oda aydınlatılır, hem yemek pişirilir, hem de ısınırdık. Isınırdık ama önümüz yanarken sırtımız donardı.

Üzerimize giydiğimiz giysileri kendi tarlalarımıza ektiğimiz pamuktan ip eğirir, tezgâhta dokunur kumaş haline gelince giysi yapılırdı. Bu giysiler elle dikilirdi.”

İkindi vakti rüzgâr çok güzel esmeye başladı. Babam savurdukça yüzünün gülmeye başladığını fark ediyordum.

Harmanımız savrulmuş, buğdayımızı çuvalladıktan sonra katırla köydeki evimize taşıyorduk. Taşıyan yine bendim. Günde en fazla dört defa köye gidip gelebiliyordum.

O zamanda taşrada yaşamak zordu.

“Bakarsın Lazım Olur!”

Rahmetli babam ve annemden 1940’lı yıllarda yaşanan kıtlığı ve çileleri çok dinledim. Onun eseri olacak ki 1960’lı yıllarda annemin dokuduğu kumaşlardan giysi giydiğimi anımsarım. Taşradaki benim çağdaşlarımda nerdeyse diz ve dirseklerimizde yamasız giysimiz olmazdı.

Çöp ev haberlerini duyunca o yaşlı insanların çoğunun o günleri yaşamış insanlar olduğunu tasavvur ederim hep.

Küçüklüğümüzde ailemizde bir nesne boşa atılmaz, “Bakarsın lazım olur.” diye bir kenara mutlaka konur, lazım oldukça da kullanılırdı.

O günlerde gördüklerimizden etkilenmiş olacağız ki atılacak bir nesneyi belli bir süre evin depo, kiler veya bodrumunda bekletip sonra atarız. Hep israftan kaçarız, bir de o günlerde beynimize yazılmış o eskiyi hatırlarız.

 

20.12.2020

Durmuş Ali Özbek

 

[1] Güneşin gözünde: Güneşin altında.

[2] Çeç: Samandan ayrılmış buğday yığını.

[3] Malama: Henüz samanla karışık, kalburdan geçirilmemiş tahıl yığını.

[4] Sitil: İçine su, yoğurt vb. konulan kovaya benzer ama kovadan küçük, kulplu kap, küçük bakraç.

 

Medya Ermenek Taşeli Edebiyat Güncesi yayınlanan makalelerin içeriği hakkında mali, hukuki, cezai, idari sorumluluğu makalesi yayınlanan yazara aittir.Yayınlanan makale karşılığında yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazarlar bunu peşinen kabul etmiş sayılırlar.
sanalbasin.com üyesidir
Düzenleme | Copyright © 2013-2023 | MedER |Medya Ermenek
BİZE ULAŞIN
ghs.google.com
ghs.google.com